حوزهء نفت دهلران را متوقف و تعطيل ساختند و كار نيمه‌تمام اين معدن به اين نحو پايان يافت . تا چه موقع مقتضيات اجازه دهد كه مجددا در آن قسمت فعاليت آغاز گردد . يك بحث انتقادى در پيرامون سلاطين و شاهزادگان و حكام عصر قاجارى شايد اين بحث را در جاى ديگر از نوشته‌هاى خود مطرح كرده باشم و اينك در اين‌جا به مناسبت خاتمه مباحث مربوط به دوره قاجاريه مجددا آن بحث را پيش كشيده و نظرات خود را با تفضيل بيشتر مىنويسم . هرگاه بخواهيم درباره كسى يا خاندانى يا طايفه و سلسله‌اى قضاوت كنيم ناگزيريم آثار خوب و بد آن شخص يا قوم و طايفه را در زير ذره‌بين دقت و قضاوت بگذاريم و با ترازوى عدالت بسنجيم . هرگاه آثار نيك آنها فزونى گرفت تصديق مىكنيم كه مردمى خوب و مفيد به حال مردم و كشور بوده‌اند و اگر سياهكاريهاى آنها به نيكوكاريشان چربيد به حكم عقل و منطق معتقد مىشويم كه عناصرى مضر و بدكار بوده‌اند . ان آثارنا تدل علينا * فانظروا بعدنا الى الاآثار اكنون در اين بحث اثر وجودى شاهان و شاهزادگان سلسله قاجاريه را مورد توجه و دقت قرار داده و اخلاق و روحيات و عمليات آنها را در طول مدت يك قرن و نيم بررسى مىكنيم تا معلوم بشود سلطنت آنها براى ايران چه نوع فوايد و ثمراتى داشته و متضمن چگونه ضرر و زيانهايى بوده بعد اين دو را در ميزان عقل و منطق مىنهيم و با وزنه وجدان مىسنجيم تا معلوم شود از نظر كميت و كيفيت كارها و اعمال و گفتار و رفتار آنان چه بوده است . در بين هفت نفر سلاطين آل قاجار و به تصديق جمهور مورخين بهترين آنها اولين و آخرين آنها بوده [ اند ] ، و البته اين خوبى ، خوبى نسبى است نه اين‌كه واقعا آنها دو پادشاه ايده‌آلى بوده‌اند . اين رجحان از اين نظر هست كه در ميان اين هفت نفر آقا محمد خان مؤسس سلسله آنها مردى مدبر و شجاع بوده و بر خلاف جانشينان خود كه غير از عياشى و راحت‌طلبى هنرى نداشتند او به واسطه محروميت جنسى ، عمرى را در ميادين جنگ گذرانيده و مالا توانست ايران را جمع‌وجور كند و در زير يك پرچم بياورد و ايرانى متشكل و حكومتى واحد تشكيل دهد . و آخرين آنها سلطان احمد شاه پادشاهى قانونى و مشروطه‌خواه و سالم و وطن‌پرست بوده و غير از اين هنر قابل ستايشى نداشته است . به عبارت اخرى آقا محمد خان سمبل